Alkoller ve Eterler
ETİKETLER : alkoller, alkoller ve eterler, alkollerin adlandırılması, alkollerin özellikleri, eter kullanım alanları, eter kullanımı, eter nedir, eterler, eterlerin adlandırılması, kimya, konu anlatımı, metil alkol nedir, metil alkol üretimi, organik kimya, video
Alkollerin sınıflandırılması ve adlandırılmaları:
1. Alifatik alkoller, düz zincirli alkollerdir. İki sınıfta incelenebilir:
Mono alkoller: Bileşiğin yapısında bir tek hidroksil (-OH) grubu vardır.
Poli alkoller: Bileşiğin yapısında birden fazla -OH grubu vardır. Bu -OH gruplarının herbiri farklı karbona bağlıdır.
A. Mono alkoller: Doymuş hidrokarbonlardan türemiş olanların genel formülü CnH2n+1-OH (R-OH) şeklindedir. Bir alkil (R) grubuna bir -OH grubunun bağlanmasıyla teşekkül etmektedirler. Mono alkoller üç ayrı sınıfta toplanır:
a) Primer (birincil) alkoller: -OH grubu bir uçtaki karbona bağlı olup bu karbona en az iki H atomu bağlı olur. CH3 -CH2-OH gibi.
b) Sekonder (ikincil) alkoller: -OH grubu aradaki herhangi bir karbona bağlı olan alkollerdir. -OH grubunun bağlı olduğu karbona bir H atomu bağlı olur. CH3-CHOH-CH3 gibi.
c)Tersiyer (üçüncül) alkoller: -OH grubu H’sı olmayan karbona bağlıdır. (CH3)3COH gibi.
Mono alkollerin adlandırılması:
Türediği parafinin sonuna ol – eki veya alkilin isminden sonra “alkol” kelimesi getirilerek adlandırılırlar:
CH3-OH metanol (metilalkol)
C2H5-OH etanol (etil alkol)
C3H7-OH propanol (propil alkol)
C4H9-OH bütanol (butil alkol)
Dört karbonlu bir alkol primer, sekonder veya tersiyer olabilir. Farkı belirtebilmek için ol-ekinden önce -OH grubunun bağlı olduğu karbonun numarası söylenmelidir:
CH3-CH2-CH2-CH2-OH Butan-l-ol (primer)
CH3-CH2-CHOH-CH3 Butan-2-ol (sekonder)
Önemli mono alkoller:
a) Metil alkol (metanol, karbinol): CH3OH
Elde edilişi:
Metanol ilk defa 1661’de odunun kuru kuruya damıtılmasıyla elde edildi. Damıtma ürününde % 1,5-3 metanol, % 10 asetik asit, % 0,5 aseton ve başkaları bulunmaktadır.
Endüstride, karbonmonoksit ile hidrojenin reaksiyonundan elde edilir.
Bu metodla saf metanol elde edilirse de sıcaklığın 30-40 derece yükselmesi halinde n- propanol ve izobutanol teşekkül edebilir.
Özellikleri : Saf metanol 64,6 derecede kaynayan akışkan bir sıvı olup, parlak olmayan mavimsi bir alevle yanar. Bütün organik çözücülerde her oranda çözünür. Fraksiyonlu destilasyonla sulu çözeltisinden % 99’luk bir saflıkta elde edilir. Susuz (mutlak) metanol elde etmek için Mg kullanılır:
ETERLER
eter nedir:Asitlerin alkollerle birleşmesinden meydana gelen sıvılara verilen ad. Bu bakımdan eter, alkollerin anhitritleri (susuz) dır. Alkollerden su çıkarmak için, değişik sülfirik asit kullanılır, iki molekül alkolden bir molekül su çıkarsa, eterler meydana gelir. Eterler, çoklukla düşük derecelerde (âdi eter 25 derecede) kaynar; uçucu ve çabuk ateş alan sıvılardır. Renksiz ve özel kokuludurlar. Buharlaşırken, çok ısı aldıklarından, etrafı soğuturlar. Az koklatıldığında bayıltıcı özelliği vardır. Bu sebeple ameliyatlarda kullanılır.
Eterlerin Yapısı ve Adlandırılması
Eterler ya da genel formülü ile gösterilen bileşiklerdir. Bu bileşiklerin yapısında, iki hidrokarbon grubu arasında köprü görevi gören bir oksijen atomu bulunur. Eterler alkollerle izomer olmakla beraber özellikleri çok ayrıdır.
Eterler IUC sistemi ya da genel yöntemle adlandırılırlar. IUC sistemine gör, oksijene bağlanmış alkil olup gruplarından biri ( eğer bir karışık eter ise uzun olan grup) kendisine bir grup bağlanmış bir hidrokarbon olarak göz önüne alınır; diğer hidrokarbon grubu ile oksijen de bir alkoksi grup gibi düşünülür. Genel yönteme göre ise oksijene bağlı alkillerin adları ve eter sözcüğü kullanılarak adlandırma yapılır. Eğer gruplar aynı ise (simetrik eterler) “di” ön eki kullanılabilirse de, bu ek gereksizdir.
Eterlerin Özellikleri
Eterlerde oksijen atomu yalnız karbon atomlarına bağlı olduğu için türedikleri alkollerden çok daha düşük sıcaklıkta kaynarlar. Oksijen atomu üzerinde hidrojen bulunmadığından moleküller arasında H bağları ve bir toplulaşma (asosiyasyon) meydana gelmesi olası değildir. Eterlerin kaynama noktalarına paraleldir. (Metilen, grubunun oksijen atomu (16) ile hemen hemen aynı ağırlığa (14) sahip olduğuna dikkat ediniz.) Örneğin, molekül ağırlığı 74 olan etil eterin KN. 35 °C molekül ağırlığı 72 olan n-pentanın KN, 36°C dir. Aynı paralellik n-heptan ve n-propil eter arasında da görülmektedir:
n-propil eter n-heptan
Molekül ağ: 102 KN: 91 °C Molekül ağ: 100 KN: 98°C
Alifatik eterlerin küçük üyeleri çok uçucu ve yanıcıdırlar. Bu ailenin en önemli üyesi etil eter (adi eter) çok iyi bir organik çözücü ve iyi bir genel anestetiktir. Ama çok çabuk alev alabilmesi laboratuar ve ameliyat odalarında kazalar doğulabilir. Etil eterin buharı havadan daha ağır olup, laboratuar masaları üzerine yayılma eğilimi gibi kötü bir özelliği vardır. Bundan dolayı uzaktan bile ateş alabilir.
Kimyasal bakımdan eterler oldukça ilgisizdirler. Bu özellikleriyle doymuş hidrokarbonlara çok benzerler. Etil eter su ile bir oranda karıştığı halde, sulu ortamlardan yapılacak çekmeler (ayırmalar) için çok iyi bir çözücüdür.
Eterlerin Elde Edilişi
Basit eterler iki molekül alkolden bir molekül su çıkarılarak elde edilebilirler. Uygulamada eter elde etmek için alkol ve sülfürik asit karışımı yaklaşık 140°C a kadar ısıtılır. Bir yandan oluşan eter damıtılırken bir yandan da etkileşme ortamına alkol ilave edilir.
Derişik sülfürik asidin bir tek molekülden bir su molekülü çıkarmasıyla meydana gelen olefin oluşumu etkileşmesini en aza düşürmek için koşullar iyi seçilmeli ve dikkatle kontrol edilmelidir. Sülfürik asit yöntemi basit eterlerin elde edilmesinde kullanılır. Karışık eterler Williamson sentezi ile elde edilir. Burada bir metal alkoksit ile bir alkil halojenür etkileştirilir. Çıkış maddeleri uygun şekilde seçilerek istenen eter elde edilebilir.
Eterlerin Etkileşmeleri
Eterler çok kararlı bileşikler olup verdikleri etkileşmeler azdır. Kuvvetli organik asitlerde, oksonyum tuzları vererek, çözünebilirler. Eterlerin oksijeni ortaklanmamış elektron çiftini asit hidrojeniyle paylaşarak oksonyum verir. Bu özellik eterleri doymuş hidrokarbonlardan ayırır.
Bir eterin peroksit taşıyıp taşıyamadığını anlamak için bir miktar örnek, asidik potasyum iyodür çözeltisi ile etkileştirilir. Eğer peroksit varsa iyot açığa çıkarak çözeltiyi iyot için karakteristik olan kahverengiye boyar. Bu durumda peroksiti parçalamak için, eter sodyum sülfit çözeltisi ile yıkanır.Eterin diğer etkileşmelerinde oksijen-karbon bağı kopar. Örneğin, eter, hidroiyodik asitle etkileştirilirse oksijen-karbon bağı parçalanarak bir mol eterden bir mol alkil iyodür ve bir mol alkol oluşur. HI asit bol miktarda ise oluşan alkol de alkil iyodüre dönüşür.
Eterlerin Kullanıldığı Yerler
Etil eter herkesin tanıdığı, solunum yoluyla alınan bir bayıltıcıdır. Siklopropan bazı bakımından daha kullanışlı olmakla birlikte bayıltıcı (anestetik) olarak etil eterin yerini tamamen almış değildir. Eterler yağlar, mumlar, plastikler ve vernikler için iyi çözücüdürler. Bundan başka Wurtz etkileşmesinde ve Grignard bileşiklerinin hazırlanmasında çözücü olarak kullanılır.
Etilen oksit, etilen glikolün elde edilmesinde çok önemli bir ara maddedir. Dialkil eterlerden farklı olarak oldukça gergin bir halkaya sahip olduğundan etkileşmeye çok yatkındır. Örneğin, bir alkolle muamele edilirse mono alkil eter glikol verir. Mono alkil eter glikoler hem eterlerin, hem de alkollerin çözücü özelliklerine sahip olup “sellosolv” adı ile tanınırlar. Sellosolvlar plastik ve lakları (vernikleri) çözmekte çok kullanılırlar.
Videolu konu anlatımında alkoller ve eterler, alkollerin adlandırılması, alkollerin eldesi, eterler, eterlerin adlandırılması eterlerin eldesi, eterlerin özellikleri konunun pekişmesi için örnek soru ve çözümlere yer verilmiştir. İyi seyirler verimli çalışmalar dilerim …
“Alkoller ve Eterler” için 9 Yorum
Yorumlarınız Bizim İçin Değerlidir.
Alkoller ve eterler konu anlatımınız sayesinde öğrendim bunu teşekkürler.
Bu alkoller ve eterler konusunu da bir türlü anlayamamıştım sağolun hocam.
Alkoller ve eterler konusunda hep zorlanmıştım teşekkürler hocam.
düzgün anlatan bir site bulamamıştım elinize sağlık hocam
alkoller ve eterler konusu harika anlatılmış hocam çok sağolun..
Sağolun hocam sayenizde alkoller ve eterler konusunu anladım.
Konuyu sayenizde anladım hocam sağolun .
süper anlatıyor hoca çok teşekkürler:)
bu alkoller ve eterler ne karışık konudur ya ezberlemekten bıktım cidden