Dalgalar
ETİKETLER : dalga boyu, dalgalar, Elektromanyetik Dalgalar, fizik, frekans, genlik, konu anlatımı, Mekanik Dalgalar, stroboskop, video
Bir okyanusta veya denizdeki dalgaları hiç seyrettiniz mi? Su yukarı ve aşağı doğru hareket ederken, dalgalar ileri doğru yol alırlar. Herbir dalga bir noktadan geçerken, su yukarı ve aşağı doğru hareket eder. Dalga boşlukta ve madde içinde yayılabilen ritmik bir olaydır.
Bir iple yaratılan dalga, bir tepe ve bir de vadiye sahiptir. Tepeye karın , çukura ise vadi denir.(şekil 1) Her dalga bir dalga boyuna sahiptir. Bir karından bir karına olan toplam mesafeye dalgaboyu denir. Aynı şekilde bir çukurdan, diğerine olan mesafede aynıdır.
Genlik nedir: Bir dalganın normal konumundan yükselme ve alçalma mesafesidir. Uzanımın en büyük ve en küçük olduğu konumlar diye tarif edilebilir. Genlik, dalgayı ortaya çıkaran enerjinin miktarına bağlıdır. Dalganın enerjisi artarken, genlik de artar. Örneğin, bir havuza küçük bir taş yerine, büyük bir kaya parçası atarsanız meydana gelen dalga büyük olur. Bu durumda genlik artar.
Su veya bir iple oluşturulan dalgalara enine dalgalar denir. Enine bir dalgada, madde dalganın yayılma yönüne dik bir yönde titreşir. Titreşim, çok hızlı bir şekilde ileri geri hareket etmek demektir. Bir su dalgasında, dalga su boyunca ilerler. Su molekülleri aşağı-yukarı yönde titreşirler.
Bu bölümde üzerinde durulması gereken nokta dalgaların aynı yolla yayılıp yayılmadıklarını incelemek olduğundan konuyu derinlemesine incelemeyeceğiz. Dalgaların yayılma yollarını irdelememiz gerektiği için kısaca buna değinmemiz gerekmektedir.
Dalgalar yayılma ortamlarına göre 2’ye ayırabiliriz.
1. Mekanik Dalgalar: Maddi ortamda yayılan dalgalardır. Su,ses ve yay dalgaları gibi
2. Elektromanyetik Dalgalar: Yayılabilmeleri maddi ortamı zorunlu kılmayan dalgalardır. Boşlukta veya maddi ortamda yayılabilirler. Her tür ışık dalgaları, radyo dalgaları, γ ışımaları etc.
Yayılma doğrultularına göre dalgaları üçe ayırabiliriz.
A. Bir Boyutlu Dalgalar: Tek boyutta yayılan dalgalardır. Yay dalgaları gibi
B. İki Boyutlu Dalgalar: İki boyutta yayılan dalgalardır. Su dalgaları gibi
C. Üç Boyutlu Dalgalar: Üç boyutta yayılan dalglardır. Işık ve ses dalgaları
Son olarak yayılma boyutlarına dalgalardan söz edersek;
A. Enine Dalgalar : Esnek ortamı meydana getiren taneciklerin titreşim doğrultusu yayılma doğrultusuna diktir. Su ve ışık dalgaları gibi…
B. Boyuna Dalgalar: Esnek ortamı meydana getiren taneciklerin titreşim ve dalganın yayılma doğrultusu aynı olan dalgalardır. Ses dalgaları gibi.
Örnek Simülasyonlar:
1.Su Dalgasının İlerleyişi: Su dalgası ilerlerken dalga tepesi ve çukuru oluşur. Enine bir dalga olduğunu topun aşağı ve yukarı doğru hareketinden anlaşılır.
2. Bir ses kaynağından çıkan sesin yayılması olayı ise; periyodik olarak uygulanan etkiye bağlıdır. Düzenli olarak kaynaktan çıkan ses ;
3. Dalgaların harmonik olarak yayılması ise ;
4. Hareket halindeki bir ses kaynağının oluşturduğu dalganın yayılması;kaynak hızlı iken
5. Hareket halindeki bir ses kaynağının oluşturduğu dalganın yayılması;kaynak kaynak daha hızlı hareket ederken iken;
6. Yayda oluşan dalganın sinüzoidal bir dalga olduğu ve tek yönde yayılması;
7. Suya düşen bir taşın su içerisinde oluşturduğu düzenli dalga ise ;
8. Bir kaynaktan çıkan dalganın engele çarparak yansıması sonucu yayılması ise;
Örnek Benzetim ;
Su dalgaları enine dalgalardır.
” Bir sandal gezisine çıktığınızda kürek çekerken yoruldunuz ve sandalın hareketi sona erdi. Denizde oluşan su dalgaları nedeniyle sandal aşağı ve yukarı doğru hareket ve bu şekilde bir sonraki dalga kayığa çarpana kadar beklersiniz. Dalga nedeniyle kayık etrafında döme hareketi yapmaz. Sadece kayık aşağı yukarı doğru hareket edecektir. Bu şekilde bu dalga ileri doğru giderken sizde yukarı veya aşağı doğru hareket edeceksiniz. Yayılma doğrultusu ile titreşme birbirine dik olduğundan su dalgalarının enine dalgalar olduğunu anlayabiliriz. Dalganın ilerleme doğrultusu ile cismin titreşme yönü aşağıda gösterilmiştir.
Dalga bir ortama girdiğinde ortamın molekülleri titreşir ama sistem dengeye geldiğinde kararlı hale geçiş olacaktır. Bunu da en güzel şekilde ;
” Bir burçak tarlasını düşünün. Rüzgar tarlaya girdiğinde burçaklar eğilir ve savrulmaya başlarlar. Taki rüzgar tarladan çıkana dek bu hareket tekrarlanır. Rüzgar tarladan çıktığında ise burçaklar tekrar eski haline geri döner. Burada dalgaların bir uyarılma etkisinin olduğu ortaya çıkmaktadır. örneği ile açıklayabiliriz.
Videolu konu anlatımında dalga boyu nedir, genlik ve frekans nedir, su dalgaları nedir, doğrusal su dalgaları, yay ve su dalgaları, stroboskop nedir ne işe yarar, dalgalarda kırılma, dalgalarda kırılma, faz farkı, elektromanyetik dalgalar, 9.sınıf dalgalar, bunlara ait formüller, dalga boyu hesaplama, dalga boyu birimi, dalga boyu formülü konuları ayrıntılı olarak incelenmiş örnek soru ve çözümleri ile konu pekiştirilmiştir. İyi seyirler verimli çalışmalar dilerim.
“Dalgalar” için 4 Yorum
Yorumlarınız Bizim İçin Değerlidir.
kaç defa arkadaşlar dedi sayamadım
örnek soru istiyorummmmmmmmm ltfen çözümlü soru yayınlayın
konu hakkında örnek soruları da yakında girmeye başlayacağız. Site hala yapım aşamasında ama bir dahaki öğretim yılına kadar tüm derslerimizi, konularımızı sitemize girmiş olmayı istiyoruz. Amacımız konuları acele oluşturmak değil , doygun bilgiyi sizlere sunmak olduğu için ne yazıktır ki acele edememekteyim.
ben çözümlü soru istiyorum arkadaşım